Κλείσε τα φώτα στο σπίτι και κοίτα γύρω σου τις μικρές φωτεινές ενδείξεις που παραμένουν αναμμένες. Το κόκκινο LED της τηλεόρασης, μια ένδειξη στην κονσόλα, τα ψηφία στον φούρνο μικροκυμάτων ή ένα φωτάκι σε κάποιο πολύπριζο.
Το γεγονός ότι μια συσκευή φαίνεται σβηστή δεν σημαίνει πάντα ότι έχει σταματήσει εντελώς να καταναλώνει ηλεκτρική ενέργεια. Πολλές ηλεκτρονικές συσκευές παραμένουν σε κατάσταση αναμονής, ώστε να μπορούν να ενεργοποιηθούν από το τηλεχειριστήριο, να διατηρούν ορισμένες ρυθμίσεις ή, στην περίπτωση των δικτυωμένων συσκευών, να παραμένουν συνδεδεμένες στο δίκτυο.
Η κατανάλωση αυτή είναι γνωστή ως standby power. Όταν μια συσκευή παραμένει συνδεδεμένη στο διαδίκτυο και μπορεί να δέχεται εντολές ή να εκτελεί συγκεκριμένες λειτουργίες ενώ βρίσκεται σε κατάσταση χαμηλής κατανάλωσης, μιλάμε για networked standby.
Μεμονωμένα, τέτοιες καταναλώσεις είναι συνήθως μικρές. Όταν όμως υπάρχουν πολλές συσκευές και παραμένουν συνδεδεμένες όλο το εικοσιτετράωρο, η συνολική κατανάλωση μπορεί να γίνει μετρήσιμη μέσα σε έναν χρόνο.
Τι συμβαίνει όταν μια συσκευή βρίσκεται σε αναμονή;
Η σύγχρονη ηλεκτρονική συσκευή δεν χρειάζεται να λειτουργεί πλήρως για να παραμένει διαθέσιμη.
Τα κυκλώματα τροφοδοσίας συνεχίζουν να παρέχουν μικρές ποσότητες ενέργειας σε εκείνα τα ηλεκτρονικά τμήματα που πρέπει να παραμείνουν ενεργά. Ανάλογα με τη συσκευή, μπορεί να λειτουργεί το κύκλωμα που ανιχνεύει το σήμα του τηλεχειριστηρίου, ένα μέρος της δικτυακής σύνδεσης, ένα ρολόι ή κάποιος ελεγκτής που επιτρέπει στη συσκευή να επανέλθει γρήγορα σε κανονική λειτουργία.
Στην τηλεόραση, για παράδειγμα, ένα μικρό μέρος των ηλεκτρονικών μπορεί να παραμένει ενεργό ώστε να ανταποκριθεί στο τηλεχειριστήριο ή σε μια δικτυακή εντολή. Αντίστοιχα, μια κονσόλα μπορεί, ανάλογα με τις ρυθμίσεις της, να διατηρεί ενεργές λειτουργίες δικτύου ή να εκτελεί ορισμένες εργασίες στο παρασκήνιο.
Στους υπολογιστές με την «αναστολή λειτουργίας» ανάλογα με το λειτουργικό σύστημα και το υλικό, μπορεί να χρησιμοποιούνται διαφορετικές καταστάσεις χαμηλής κατανάλωσης, με διαφορετικό επίπεδο δραστηριότητας της μνήμης και των περιφερειακών.
Το ίδιο ισχύει και για τους φορτιστές. Ένας σύγχρονος φορτιστής που παραμένει στην πρίζα χωρίς συνδεδεμένη συσκευή μπορεί να καταναλώνει κάποια μικρή ποσότητα ενέργειας, αλλά η κατανάλωση διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον σχεδιασμό και την ηλικία του φορτιστή.
Γι’ αυτό δεν είναι ασφαλές να υποθέτουμε ότι κάθε συσκευή σε αναμονή καταναλώνει συγκεκριμένα 1, 5 ή 10 watt. Η πραγματική τιμή εξαρτάται από τη συσκευή και από την κατάσταση στην οποία βρίσκεται.\
Πόσο μεγάλη είναι τελικά η κατανάλωση;
Εδώ χρειάζεται λίγη προσοχή. Οι σύγχρονες συσκευές έχουν σχεδιαστεί ώστε να περιορίζουν την κατανάλωσή τους σε καταστάσεις χαμηλής ισχύος. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν μάλιστα κανονιστικές απαιτήσεις που θέτουν όρια στην κατανάλωση ενέργειας σε καταστάσεις standby και off, ενώ για τις δικτυωμένες συσκευές ισχύουν ξεχωριστές απαιτήσεις.
Αυτό σημαίνει ότι η εικόνα ενός σπιτιού όπου δεκάδες συσκευές καταναλώνουν η καθεμία πολλά watt όλη τη νύχτα δεν αντιπροσωπεύει απαραίτητα ένα σύγχρονο σπίτι.
Υπάρχουν όμως σημαντικές εξαιρέσεις. Συσκευές με ενεργές δικτυακές λειτουργίες, αποκωδικοποιητές, κονσόλες, εκτυπωτές, συστήματα ήχου και άλλος εξοπλισμός μπορεί να παρουσιάζει μεγαλύτερη κατανάλωση ανάλογα με το μοντέλο και τις ρυθμίσεις.
Γι’ αυτό ο ασφαλέστερος τρόπος για να μάθεις τι συμβαίνει στο δικό σου σπίτι δεν είναι να βασιστείς σε έναν γενικό πίνακα τιμών αλλά να μετρήσεις την πραγματική κατανάλωση.
Πώς θα μετρήσεις την κατανάλωση;
Μια απλή λύση είναι ένας μετρητής κατανάλωσης που τοποθετείται ανάμεσα στην πρίζα του τοίχου και στη συσκευή ή στο πολύπριζο.
Υπάρχουν επίσης έξυπνες πρίζες με ενσωματωμένη μέτρηση ηλεκτρικής κατανάλωσης. Ανάλογα με το μοντέλο, μπορούν να εμφανίζουν την τρέχουσα ισχύ σε watt και την ενέργεια που καταναλώθηκε σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, συνήθως σε κιλοβατώρες.
Αν θέλεις να μετρήσεις ένα σύστημα ψυχαγωγίας, για παράδειγμα, μπορείς να συνδέσεις το πολύπριζο της τηλεόρασης, της ηχομπάρας και των υπόλοιπων συσκευών στον μετρητή και να παρατηρήσεις την κατανάλωση όταν το σύστημα βρίσκεται σε αναμονή.
Ακόμη καλύτερα, άφησέ το να μετρηθεί για αρκετές ώρες ή για ένα ολόκληρο βράδυ. Όσο μικρότερη είναι η κατανάλωση, τόσο πιο χρήσιμη είναι μια μέτρηση σε βάθος χρόνου αντί για μια στιγμιαία ένδειξη.
Έτσι μπορείς να υπολογίσεις πόση ενέργεια καταναλώνει πραγματικά ο εξοπλισμός σου.
Για παράδειγμα, αν ένα σύστημα καταναλώνει κατά μέσο όρο 10 W για 10 ώρες κάθε βράδυ, η κατανάλωση είναι:
10 W × 10 ώρες = 100 Wh = 0,1 kWh ανά βράδυ.
Σε έναν χρόνο, αυτό αντιστοιχεί περίπου σε 36,5 kWh, εφόσον η κατανάλωση παραμένει ίδια κάθε ημέρα.
Το παράδειγμα δείχνει ότι η εξοικονόμηση από το standby είναι πραγματική, αλλά πρέπει να υπολογίζεται με βάση τις πραγματικές μετρήσεις και όχι με αυθαίρετες υποθέσεις.
Πότε έχει νόημα μια έξυπνη πρίζα;
Αν διαπιστώσεις ότι ένα σύστημα καταναλώνει αισθητά όταν δεν το χρησιμοποιείς, μπορείς να χρησιμοποιήσεις μια έξυπνη πρίζα ή έναν κατάλληλο διακόπτη για να διακόπτεις την τροφοδοσία του.
Όταν η πρίζα χρησιμοποιεί μηχανικό ρελέ και διακόπτει πραγματικά την τροφοδοσία, η συνδεδεμένη συσκευή δεν χρειάζεται πλέον να παραμένει σε κατάσταση αναμονής. Η κατανάλωσή της πρακτικά μηδενίζεται.
Ωστόσο, υπάρχει μια λεπτομέρεια που συχνά παραβλέπεται. Η ίδια η έξυπνη πρίζα καταναλώνει συνήθως κάποια ενέργεια, επειδή πρέπει να τροφοδοτεί τα δικά της ηλεκτρονικά και, εφόσον υπάρχει, τη σύνδεσή της στο Wi-Fi ή σε άλλο δίκτυο.
Άρα το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αγοράσεις μια έξυπνη πρίζα. Είναι να διαπιστώσεις αν η κατανάλωση που θα εξοικονομήσεις από τη συσκευή είναι αρκετά μεγαλύτερη από την κατανάλωση της ίδιας της πρίζας.
Αυτοματισμοί – Χρήσιμοι, αλλά όχι για όλα
Το πλεονέκτημα μιας έξυπνης πρίζας είναι ότι μπορεί, ανάλογα με το μοντέλο και την πλατφόρμα που χρησιμοποιεί, να ενταχθεί σε αυτοματισμούς.
Ένα απλό παράδειγμα είναι ένα νυχτερινό πρόγραμμα. Μπορείς να ρυθμίσεις την πρίζα να διακόπτει την τροφοδοσία ενός συγκεκριμένου συστήματος σε μια ώρα που γνωρίζεις ότι δεν το χρησιμοποιείς και να την επαναφέρει το πρωί.
Δεν πρέπει όμως να εφαρμόζεται αυτή η πρακτική αδιάκριτα. Συσκευές που πρέπει να παραμένουν συνεχώς διαθέσιμες, εξοπλισμός δικτύου που χρειάζεται να λειτουργεί, συστήματα ασφαλείας, ψυγεία και καταψύκτες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν ένα απλό σύστημα τηλεόρασης και ηχομπάρας.
Ακόμη και σε έναν υπολογιστή, η αυτόματη διακοπή χρειάζεται προσεκτική ρύθμιση. Το γεγονός ότι η στιγμιαία κατανάλωση έπεσε κάτω από μια συγκεκριμένη τιμή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο υπολογιστής έχει τερματιστεί ή ότι είναι ασφαλές να διακοπεί η τροφοδοσία του.
Τι γίνεται με τη διάρκεια ζωής των συσκευών;
Η μείωση των ωρών κατά τις οποίες ένα ηλεκτρονικό κύκλωμα βρίσκεται υπό τάση μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μειώσει τη θερμική και ηλεκτρική καταπόνηση ορισμένων εξαρτημάτων.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για εξαρτήματα των οποίων η διάρκεια ζωής επηρεάζεται από τη θερμοκρασία και τις ώρες λειτουργίας, όπως ορισμένοι πυκνωτές.
Δεν σημαίνει όμως ότι η καθημερινή αποσύνδεση μιας συσκευής θα αυξήσει με βεβαιότητα τη συνολική διάρκεια ζωής της. Η πραγματική επίδραση εξαρτάται από τον σχεδιασμό της συσκευής, τις θερμοκρασίες λειτουργίας, τις ώρες χρήσης και άλλους παράγοντες.
Επομένως, η εξοικονόμηση ενέργειας είναι το πιο άμεσο και μετρήσιμο όφελος. Η πιθανή μείωση της φθοράς μπορεί να θεωρηθεί δευτερεύον όφελος, όχι εγγυημένο αποτέλεσμα.
Και τι σχέση έχει όλο αυτό με τον χειμώνα;
Καθώς αυξάνονται οι ανάγκες για θέρμανση, η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ενός νοικοκυριού μπορεί να αυξηθεί σημαντικά.
Η μείωση της κατανάλωσης standby δεν πρόκειται να αλλάξει από μόνη της τον λογαριασμό θέρμανσης. Μπορεί όμως να αφαιρέσει μια μικρή, σταθερή κατανάλωση που διαφορετικά θα συνεχιζόταν όλο το εικοσιτετράωρο.
Αν μια συσκευή καταναλώνει ελάχιστα σε κατάσταση αναμονής, ίσως δεν υπάρχει σημαντικό οικονομικό όφελος από το να την αποσυνδέεις καθημερινά. Αντίθετα, αν ένα ολόκληρο σύστημα ή μια συγκεκριμένη συσκευή παρουσιάζει αισθητή κατανάλωση όταν δεν χρησιμοποιείται, ένας χρονοδιακόπτης ή μια κατάλληλη έξυπνη πρίζα μπορεί να περιορίσει αυτή τη σπατάλη.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να κυνηγήσεις κάθε μικρό φωτάκι που παραμένει αναμμένο. Είναι να εντοπίσεις τις συσκευές που πραγματικά καταναλώνουν ενέργεια, να μετρήσεις πόση είναι αυτή η κατανάλωση και να διακόψεις με ασφάλεια εκείνες που δεν χρειάζεται να παραμένουν ενεργές.